تبلیغات
یاس مطهر

یاس مطهر
سیر مطالعاتی کتابهای شهید استاد مرتضی مطهری(موسسه مطهرون بروجرد) 
قالب وبلاگ
نظر سنجی
وبلاگ از نظر شما چگونه است؟




صفحات جانبی

انتظار ظهور، انتظار عدالت

مهدی (عج) مظهر عدل و حکمت الهی است و جهان آکنده از ظلم و بیداد را با عدالت و برابری زینت می¬بخشد مردم در تحقق چنین امری عظیمی نقش بسیار گسترده¬ای دارند و باید با رعایت تقوی الهی خود را مهیای چنین مسئولیتی سازند تا در ردیف یاران و انصار آن حضرت قرار گیرند. امام صادق می فرماید: ((هر کس دوست دارد در شمار اصحاب قائم قرار گیرد باید در عصر انتظار و مظهر اخلاق نیک اسلامی باشد چنین کسی اگر پیش از قیام قائم درگذرد پاداش او مانند کسی است که قائم را درک کرده و به حضور او رسیده است پس در دینداری و تخلق به اخلاق اسلامی بکوشید تا در حال انتظار حق به سر برید)).
با توجه به حدیث فوق، امام صادق اخلاق نیک و دینداری و تخلق به اخلاق اسلامی را از ویژگی¬های منتظران مهدی (عج) بیان می¬کند و این خود حکایت از نقش چنین مردمی و چنین اصحابی در تحقق عدالت مهدوی دارد
در طول تاریخ بشریت سخن از عدالت بسیار گفته اند و آنچه فرستادگان و اولیای الهی و دیگر انسانهای بزرگ گفته¬اند تحقق عدالت فرگیر اجتماعی است عدالت پیش از آنکه در سطح جامعه مطرح باشد باید در نفوس بشری مطرح باشد هر نفس و جانی باید عادل و عدالت خواه باشد این مرحله را عدالت انفسی می-نامیم
اگر انسان پس از این مرحله عدالت را برای تمام موجودات خواست و عدالت فراگیر شد عدالت آفاقی می¬نامیم پس با تحقق این دو مرحله می¬توان انتظار عدالت اجتماعی در جامعه بشری داشت البته این مراحل عدالت آفاقی و انفسی با دشواری ایجاد می شوند: چون موانع درونی – مثل امیال و جاه¬طلبی¬ها – موانع بیرونی – مثل قدرت¬ها و فسادها – مزاحم گسترش عدالت هستند بنابراین تنها معصومین هستند که به راحتی می توانند به عدالت انفسی دست یابند و جامعه جهانی را زیر سایه عدالت اداره نمایند لذا هجرت پیامبر شمشیر زدن های علی (ع) در صفین و نهروان، عاشورای حسینی در تمام جهادها و شهادت¬های انسانها به سبب ایجاد این امر مقدس بوده است پس باید انتظار ظهور امامی را کشید که از سلاسه همان پیامبر است و جهان را با عدالت واقعی اداره می کند :
اما بدان مقصد عالی نتوانیم رسید
هم مگر پیش نهد لطف شما گامی چند.

مفهوم عدالت:

عدالت میانه زیاده¬روی و كوتاهی است و به معنی آن است كه در امور، زیادی و كمی نباشد... عدالت یا در اندیشه و افكار است؛ به این معنی كه از انحراف و سستی به دور بوده و مطابق حق و راستی باشد؛ همانگونه كه خداوند در قرآن دستور داده است: ((و آنگاه كه میان مردم حكم میكنید، به عدالت داوری كنید...))
یا در صفات انسانی است؛ یعنی اخلاق درونی میانه باشد و هیچ تندروی و كندروی در آن نباشد... و یا در حوزه اعمال است كه شامل گفتار و تكالیف فردی و كارهای اجتماعی میشود. چنانكه خدای متعال در قرآن فرموده: ((و آنگاه كه سخن میگویید، به عدالت بگویید، اگرچه خویشاوند باشد.))
و باید دانست كه موضوع عدالت از مهم‌ترین موضوعات است... و هر كار نیك و خلق و خوی پسندیده و فكر درست به آن بازمیگردد... و عدالت همان چیزی است كه در هر مورد و هر جایی خواسته شده است.[1]
با این بیان جامع، روشن است كه عدالت مفهومی بسیار گسترده دارد و در همه امور عالم تشریعی جاری است. طبق بعضی روایات، مثل آنچه به پیامبر نسبت داده شده كه ((بالعدل قامت السموات والارض)) استفاده میشود كه عدالت در امور تكوین و خلق نیز امری عام و همگانی است.[2]

فطرت، در آرزوی عدالت

اگر فطرت انسانی تحت فشار قدرتهای استكباری، مسخ و لگدمال نشود، دلها به طور فطری و طبیعی منتظر چنان آیندهای (محیطی آكنده از عدل واقعی) است و بدون تردید، آن قدرت متكی بر عدل مطلق الهی، پرچم خواهد برافراشت.

مظهر عدل الهی

مهدی موعود، مظهر رحمت و قدرت حق و مظهر عدل الهی است و كسانی كه بتوانند با این كانون شعاع رحمت و تفضلات الهی، ارتباط روحی و معنوی برقرار كنند در تقرب به خداوند، توفیق بیش‌تری می¬یابند.

عدالت، شعار مهدویت

شما برادران و خواهران توجه دارید كه برجسته¬ترین شعار مهدویت عبارت است از ((عدالت)). مثلاً در دعای ندبه وقتی شروع به بیان و شمارش صفات آن بزرگوار می¬كنیم، بعد از نسبت او به پدران بزرگوار و خاندان مطهرش، اولین جملهای كه ذكر می¬كنیم این است: ((این المعد لقطع دابرالظلمة، این المنتظر لاقامة الامت والعوج، این المرتجی لازالة الجور والعدوان))؛ یعنی دل بشریت می¬تپد تا آن نجات¬بخش بیاید و ستم را ریشه¬كن كند، بنای ظلم را كه در تاریخ بشر از زمانهای گذشته همواره وجود داشته و امروز هم با شدت وجود دارد، ویران كند و ستمگران را سر جای خود بنشاند.
این اولین درخواست منتظران مهدی موعود از ظهور آن بزرگوار است. یا در زیارت آل یاسین وقتی خصوصیات آن بزرگوار را ذكر می¬كنید، یكی از برجسته¬ترین آن خصوصیات این است كه: ((الذی یملاء الارض عدلا و قسطا كما ملئت ظلما و جورا)). انتظار این است كه او همه عالم ـ نه یك نقطه ـ را سرشار از عدالت كند و قسط را در همه جا مستقر كند. در روایاتی هم كه درباره آن بزرگوار است همین معنا وجود دارد.
انتظار ظهور امام زمان (عج)، به معنای انتظار برای پر شدن جهان از عدل و داد و عدالت برای همه انسانها و انتظار رفع ظلم از صحنه زندگی بشر و انتظار فرارسیدن دنیایی برتر از لحاظ معنوی و مادی است.
انتظار ظهور، اشتیاق انسانهای صالح برای گسترش عدالت است. انتظار منتظران مهدی موعود در درجه اول، انتظار استقرار عدالت است. درد بزرگ بشریت، امروز همین مسئله فقدان عدالت است. همیشه دستگاههای ظلم و جور در سطح دنیا به شكلهای مختلف بر مردم جفا كرده‌اند. بشریت را زیر فشار قرار دادهاند و انسانها را از حقوق طبیعی خود محروم كرد‌ه‌اند؛ اما امروز این معنا از همیشة تاریخ بیش‌تر است. و رفع این را انسان از ظهور مهدی موعود می¬طلبد و انتظار می¬برد. مسئله، مسئلة طلب عدالت است.
امروز با انقلاب اسلامی ما كه در خط ایجاد عدالت در سطح جهان است، انقلاب حضرت مهدی(عج) یك گام بزرگ به هدف خود نزدیك شد. نه فقط به وجود آمدن حكومت اسلامی، آن عاقبت موعود را به عقب نمیاندازد؛ بلكه آن را تسریع هم میكند و این است معنای انتظار.[2

امام مهدی، امام عدل

آخرین حجت الهی، عصاره تمام انبیا و اولیا است و وجود بی¬مثال او چشمه همه خوبیها و زیبایی¬هاست. اما در صدها روایت، سخن از عدالتگستری او مطرح شده و از آن بزرگوار به عنوان مظهر و تجلی كامل عدالت یاد گردیده است.
در كتاب مكیال المكارم آمده است:
عدل آشكارترین صفات نیك امام است. برای همین (آن بزرگوار) در دعای شب‌های ماه رمضان ((عدل)) نامیده شده است؛ (( اللهم و صلّ علی ولی امرك القائم المؤمّل والعدل المنتظر؛[3]
خداوندا، به ولی امر خود كه قیام‌كننده آرمانی و عدل مورد انتظار است درود فرست)).[4]
و در زیارت حضرت(ع)، اینگونه با او نجوا می¬كنیم: ((السلام علی القائم المنتظر والعدل المشتهر.[5]
سلام بر قیام كننده مورد انتظار و عدالت آشكار)).
بنابراین عدالت گستری مهمترین رسالت آن سفیر موعود است و دیگر ارزشها در همین بستر و جریان زنده خواهد شد. آری، دوران او، روزگار پر شدن زمین و زمان از عدل و داد است. دامنه عدالت او همه‌جا، حتی زوایای ناپیدای جامعه را خواهد گرفت؛ همچون سرما و گرما به درون خانههای مردم نفوذ خواهد كرد و روابط آنها را در كوچكترین نهاد اجتماعی هم تحت تأثیر خود قرار خواهد داد. [6
تراز تمدن مهدوی، عدل است كه در پرتو آن، دیگر ارزشها حاكم خواهد شد و به سبب جریان عدالت، در همه عرصه¬های جامعه، بساط هرگونه ظلم و ستم برچیده میشود.
یطهرالله به الارض من كل جور و یقدّسها من كل ظلم... فاذا خرج وضع میزان العدل بین النّاس فلایظلم احد احداً.
خداوند به وسیله او زمین را از هرگونه ستم پاك خواهد كرد و از هر گونه ستم، قداست می‌بخشد... آنگاه كه او قیام كند، ترازوی عدالت در میان مردم نهد، پس در روزگار او هیچ كس به دیگری ستم روا ندارد.[7]

مهدیِ عدالت گستر، اعتقاد تمام مسلمانان

همه فرق اسلامی معتقدند كه مهدی (عج) از نسل طیب و طاهر پیغمبر، عالم را مملو از عدل و داد و برای اقامه دین خدا و حق الهی قیام خواهد كرد. مسئله مهدی موعود، متفقٌ الیه میان همه مسلمانان است و شیعه و سنی به وجود منجی و مصلحی با آن خصوصیات معترف¬اند كه خواهد آمد و سراسر گیتی را از عدل و داد پر خواهد كرد.
این عقیده كه همه مسلمانها هم به آن معتقدند، مخصوص شیعه نیست. البته در خصوصیات و جزئیاتش، بعضی فِرَق حرفهای دیگری دارند؛ اما اصل این كه چنین دورانی پیش خواهد آمد و یك نفر از خاندان پیامبر (ص) چنین حركت عظیم الهی را انجام خواهد داد و (یملأ الله به الارض قسطا و عدلا كما ملئت ظلما و جورا بین مسلمانها متواتر است. همه این را قبول دارند. این عقیده از آن عقاید بسیار كارگشا است.

عدالت مهدوی، عدالتی فراگیر

وقتی سخن از عدالت مطرح میشود، ذهنها بیشتر به سوی عدالت قضایی یا اقتصادی می¬رود. به گمان افراد، مقصود از عدالت آن است كه در محاكم قضایی به حق داوری شود و حق هر صاحب حقی به او داده شود. نیز، در عرصه اقتصاد، همه افراد جامعه از مواهب مادی بهره¬مند باشند و در این عرصه، ستمی بر افراد نرود. حال آنكه براساس آنچه در معنی عدالت گذشت، عدالت به معنی آن است كه در همه عرصهها حق و انصاف رعایت گردد.
به همین دلیل، جامعه¬ای را جامعه عادل می‌دانیم كه در همه حوزه¬های فردی و اجتماعی آن، عدالت حاكم باشد. بنابراین ما هم در روابط فردی و هم در روابط اجتماعی، عدالت باید خود را نشان دهد. همچنین در حوزههای گوناگون اجتماع، مثل سیاست، فرهنگ، اقتصاد، عدالت نیز حكم‌فرما باشد. این¬كه در روایات اسلامی، امام مهدی(ع) به عنوان پركننده زمین از عدالت معرفی شده است، می¬تواند به همین معنی باشد كه او عدالت را در همه عرصههای فردی و اجتماعی جاری خواهد ساخت. در واقع، ارزشهای دینی و آمال و آرزوهای انبیا و اولیا در پرتو عدالت مهدوی به اجرا درآمده و عالم‌گیر خواهد شد.

عدالت در حكومت امام عصر(عج)

فضیل می‌گوید: از امام صادق علیه السلام شنیدم که فرمود: آنگاه که قائم (عج) ما قیام می‌کند آزار و اذیت‌هایی که از سوی مردم نادان به او می‌رسد بیشتر از آزارهایی است که نادان جاهلیت نسبت به رسول خدا صلی الله علیه و آله روا می‌داشتند.
از حضرت پرسیدم: چگونه؟! فرمود: پیامبر اكرم در حالی به پیامبری برگزیده شد که مردم سنگ و چوب‌های تراشیده شده را پرستش می‌کردند، اما قائم ما در حالی قیام می‌کند که هر کس (مطابق رای و نظر خودش) کتاب خدا را تاویل می‌کند و (با تاویل و تفسیر خود) علیه‌ امام علیه السلام استدلال می‌کند.
امام صادق علیه السلام سپس فرمود: به خدا سوگند! (قائم) عدالت خود را همانند گرما و سرما در خانه‌های مردم جای می‌دهد (و کسی را یارای گریز از عدالت وی نیست).[8]
امام زین‌العابدین (ع) می¬فرماید: مَن ثَبَتَ عَلی مُوالاتِنا فِی غَیبةِ قائِمنا اَعطاهِ اللهُ عَز و جَل اَجرَ اَلفِ شَهیدٍ مِن شُهداءِ بَدر و اُحُد.
آن کس كه در زمان غیبت قائم (عج) ما بر ولایت (و دوستی) ما استوار بماند خداوند اجر هزار شهید از شهدای بدر و احد را به او عطا خواهد کرد.[9]

فرهنگ مهدویت و فرهنگ عدالت خواهی

در ادبیات اهل بیت (ع) به پیروی از فرهنگ قرآن كریم اصل عدالت خواهی و ستم ستیزی یكی از عمده ترین اصول مورد توجه تمامی انبیا به ویژه خاتم پیامبران بوده و می¬باشد.
(لیقوم الناس بالقسط( براساس (قائما بالقسط( ایزد منان و پروردگار رحمان ایدههای كلیدی در اهداف رسالتهای الهی بوده، و تمام برنامههای دینی اعم از اصول اعتقادی و اخلاقی و رفتاری و قوانین گسترده حاكم بر تمام ابعاد وجودی انسان براساس تحقق ((قیام ناس به قسط)) به معنای عدالت پروری بوده و نه صرف عدالت خواهی و عدالت گرائی آن هم به معنای بسیار محدود و مادی و زمینی آن.
اسلام محمد(ص) شعار عدل و عدالت خواهی را از متن آفرینش الهی به درون جامعه و عموم انسانها ((ناس)) كشانده، و با تمام موانع و دستاندازهای اختیاری و عمدی ستمگران به جنگ و ستیز برخاسته تا حكومت عدل الهی را در سرتاسر جامعه بشری تحقق دهد. و اسلام عدل پرور را در تمام زمینههای انسانی و بشری و در تمام ابعاد وجودی انسانی مجسم نماید، و عدالت و اعتدال واقعی و همه جانبه را لباس وجود بر تن گسترده بشریت آراسته گرداند، و انسانها خود، و با تمام وجود و اختیار و آگاهی و به صورت طبیعی و منطقی و خودجوش و خودكار ((قائم به قسط)) گردند.
آیه شریفه قرآن فاعل یقوم را خود ناس و مردم قرار داده است كه این نكته بیانگر رشد به تمام معنای كلمه مردم و ناس بوده كه خود به قسط و عدالت قیام كنند و عدالت را با دست خودشان در وجود خودشان حاكم گردانند. تمام روایات زیبای پیامبر خاتم (ص) كه درباره طاووس بهشتی و چهره زیبای فرزند دلبند محمد (ص) و خاتم اوصیای او برای جامعه اسلامی و انسانی تقدیم گشته در یك جمله بسیار نغز و جالب مهدویت و عدالت خواهی و ستم ستیز را قرین هم قرار داده و مانند یك اصل و یك كلید، تقارن عدل فراگیر و فلسفه وجودی امام مهدی (عج) را مطرح مینماید.
لو لم یبق من الدنیا الا یوم لطول الله ذلك الیوم حتی یخرج المهدی من ولدی یملا الله به الارض عدلا بعد ما تملاء ظلما و جورا.[10]
سپیده دم عدل الهی برای جامعه بشری با خروج و قیام فرزند محمد (ص)، حضرت مهدی(عج) زیبا میگردد و بشریت با انتظار چنین روزی بزرگ و خجسته در دریای پرتلاطم امید بزرگ و شایسته بحران های ستم ستیزی و ستم زدائی را پشت سر گذاشته و مقدمات لازم برای رشد واقعی و احراز شایستگی چنین آرمانی بزرگ در تلاشی خستگی ناپذیر دوران های ظلمت را به سوی آینده نورانی و پر فروغ را میشكافد تا غنچه عدل مهدوی آنطور كه شایسته اوست بشكفد و جهان بشریت با عدل الهی آراسته گردد.
بنابراین مهدویت مساوی عدالت خواهی و عدالت خواهی فراگیر و جهان شمول به جز در سایه حكومت امام مهدی (عج) فرزند دلبند فاطمه(س) تحقق نخواهد پذیرفت. و از اینجا به فلسفه وجودی یك جمله نغز دیگر میرسیم كه: جهان در انتظار عدالت و عدالت در انتظار مهدی است.

راههای گسترش و تعمیق فرهنگ مهدویت

قرآن كریم فرهنگ عدالت خواهی و عدالت پروری و ستم ستیزی را در متن برنامه¬های خود قرار داده است. اما این عدالت را آنطور كه خدای انسان می¬خواهد بیان می¬كند، بلكه یگانه هدف راستین هستی در جملهای نغز بیان شده است كه به طور انحصاری عدالت پیشگی و استقرار عدالت در هستی فلسفه آفرینش و به چرخش در آمدن این نظام حاكم بر هستی است.((بالعدل قامت السموات والارض))[11]
فقط با عدل است كه آسمانها و زمین مسیر منطقی خود را طی میكنند و آراسته و استوار گردیده¬اند)). و خدای قائم به قسط در هر حال: (قائما بالقسط لاالهالا هوالعزیز الحكیم( عزت و اقتدارش همراه با قیام و به قسط می-باشد[12]
و برای رسیدن جامعه بشری كه تك تك افراد آن در طول دورانهای حیات بشریت همگی از همه نوع هوا و هوس عدالت سوز و عدالت ستیز برخوردار بوده و افرادی محدود به رشد و بالندگی مطلوب رسیده در حالیكه اهداف خلقت در تحقق یك عدالت گسترده و جهانی بوده، برنامهای گسترده باید تدارك شود تا با تمام این هوسها و آلودگیهای طبیعی كه همزاد انسانهاست و مانع تحقق عدالت همه جانبه و گسترده می¬باشد بجنگد و آنها را رام نماید و عدالت حكومت عقل را بر ستمگری و ستمسازی هوی و هوس چیره گرداند و انسانها را با آگاهی كامل خواستار عدالت و دادخواهی برتر بنماید.
تزریق آگاهی و گسترش و تعمیق آن راههای گوناگون و طولانی و پر حوصله میخواهد تا انسانها بر خلاف طبع و میل اولیه خود كه زاده هوی و هوسهای همزاد خود میباشد بر طبع عدالت پیشگی و دادخواهی و عدالت پروری تربیت شوند. آیات نورانی قرآن كریم، و روایات و بیانات ارزشمند پیامبر خاتم(ص) و رهنمودهای رهبران معصوم پس از پیامبر بهترین منبع و سرچشمه برای گسترش و تعمیق آگاهی و آگاهی بخشی به انسانها در طول تاریخ بوده و میباشد. اضافه بر سیره امامان راستین و اهل بیت پیامبر (ص) یك موتور مولد و تربیت كننده برای انسانها طراحی شده و به ودیعت نهادهاند كه دریایی از معارف در كنار امواجی از احساس و شعور و عاطفه را برای انسانهای مستعد قرار دادهاند تا فرهنگ مهدویت در كنار فرهنگ عدالت خواهی به سوی اهداف بلند آن پیش رود.
گسترش این دو فرهنگ و تعمیق آن دو در وجود انسانها و تربیت و بازپروری انسان‌های هوس آلود به سمت عدالت خواهی و عدالت پروری در دعاهای افتتاح، ندبه و صلوات ویژه عصر جمعه برای امام مهدی(عج) و زیارتنامههای ویژه آن حضرت در كنار پرچم برافراشته امام مهدی(عج) در زیارت عاشورای حسینی كه هر روز و همه وقت مطلوب و زیبنده خونخواهان حسین، فاطمه و محمد و علی(ع) میباشد.

تربیت انسانها و پرورش روح عدالت خواهی

در نهاد هر انسانی ـ در منطق قرآن كریم ـ ریشه عدالت خواهی نهاده شده، و بذرهای اساسی عدالت گرائی و ستم ستیزی پاشیده شده است. در سورههای نخستین قرآن، كه در مكه معظمه بر قلب پیامبر خاتم(ص) فرود آمده و در آغاز حركت پرخروش پیامبر اسلام (ص) بر تمامی جهانیان مطرح شده، هر انسانی ساخته و پرداخته خدای عادل است.
نفی او به گونه ای ساخته شده كه به طور همسان فجور و تقوایش به او الهام شده است اعتدال و انحراف از عدالت را در درون خود به خوبی میبیند و مییابد و عدالت¬گرائی در نهاد او قرار داده شده است. ولی گرایش همزاد به سمت فجور و انحراف نیز در وجود او تعبیه شده است تا با كمال آزادی و اختیار، راه صحیح را خود انتخاب كند. و با این انتخاب خودش را بیابد و به دست آورد، و خود انسانی شایسته و بایسته گردد.
آبیاری روح عدالت خواهی، و پرورش روحیه عدالت پروری توسط قوانین الهی شایسته، و رهبران الهی ستم ستیز و ستم سوز كه تمام ستمها را از درون خود زدوده و مسیر عدالت خواهی و اعتدال را درون خود طی كرده و اسوههایی شایسته در مسیر عدالت پروری به بالندگی و رشد خود ادامه میدهند، انسانها را در این مسیر بسیار سخت و پرسنگلاخ همراهی نموده و با الگودهی و راهنمائی و راهبری دست آنان را به دامان پر مهر عالت علوی و محمدی رسانده، و همان طور كه صدای رسای علوی در گسترش داد الهی فرمود: ((من ضاق علیه العدل فالجور علیه اضیق)).
« تمام كسانی كه از داد و عدل در تنگنا قرار میگیرند، ستم و ظلم بر آنان تنگتر و آنان را گرفتارتر خواهد نمود.»[13]

مهدویت و عدالت باوری

آثار و ره‏آوردهای اعتقاد به عدالت از ابعاد فردی و اجتماعی
1ـ امید
2ـ شناخت امام
3ـ تبری از حكومت‏های جور
4ـ ایجاد انقلاب‏ها و نهضت‏ها
5ـ ایجاد عدالت نسبی در جامعه
6 ـ تابیدن الطاف الهی بر جامعه و...
ره‏آورد فردی اعتقاد به عدالت
1ـ شناخت امام: امام صادق(ع) می‏فرماید: ای یحیی كسی كه شب را به گونه‏ای بگذراند كه در آن، امام زمانش را نشناسد، بر مرگ جاهلیت مرده است.[14]
با توجه به نقشی كه امامت در حفظ نظام و كمال بشر و سیر او به سوی خدا و اجرای احكام خدا دارد و با توجه به این‏كه اطاعت امر امام شرعاً و عقلاً واجب است، در وجوب معرفت امام نیز بر حسب حكم عقل و شرع، جای هیچ‏گونه تردید و شبهه‏ای نیست؛ زیرا هم مقدمه و اطاعت است كه واجب است و بدون وجوب هم اطاعت و نصب امام بیهوده است و هم بر حسب آنچه در بعض روایات استفاده می‏شود، بالخصوص نیز واجب است.[15]

گفتنی است شناخت امام زمان با دو امر حاصل می‏شود:

• شناخت امام به نام و نسب
• شناخت صفات و ویژگی‏های او[16]
بنابراین حق شناخت امام آن است كه تمامی ابعاد زندگی و صفات و ویژگی‏های آن شخصیت رهایی‏بخش از جمله سیره عملی اجرای عدالت آن حضرت مورد كنكاش قرار گیرد و این شناخت از اهم واجبات است. [17]
با باور به عدالت‌گستری‏ و سیره حكومتی و عمل امام زمان (عج) در عصر ظهور، شخصیت حقیقی این شجره طوبی، آن‏طور كه شایسته است، شناخته می‌شود؛ چرا كه دادورزی حضرت حجت(عج) بخشی از زندگی ایشان بوده و همان‏گونه كه شناخت حسب و نسب، زمان ولادت و ویژگی‏های فردی آن حضرت ضروری به نظر می‏رسد، شناخت ابعاد اجتماعی و سیره عملی آن بزرگوار در اداره حكومت و اجرای احكام و حدود الهی و برقراری عدل و داد ضروری‏تر است.
2ـ محبت و عشق به حضرت: ((...قل لااسئلكم علیه اجرًا اِلا المودة فی القربی..))18
((‏بگو جز مودت به نزدیكان، از شما مردمان اجر و مزدی نمی‏خواهم)). عشق و محبت صمیمانه به اهل بیت: یك ضرورت است و ((‏دوستی ایشان بخشی از ایمان و شرط قبولی ایمان است)).[19]
اما این عاطفه ارزشمند قابل پرورش بوده و همین موجب ازدیاد صفای دل به اهل‏بیت می‏شود و می‏توان آن را شدت بخشید؛ به این صورت كه باور داشته باشیم این محبت‏ها یك‌جانبه نیست.
جذبه محبت و عشق امام، جاذب دل‏های پریشان مؤمنان و جمع‏كننده قلوب پراكنده شیعیان است. عشق از معشوق اول سرزند تا به عاشق جلوه‏ای دیگر كند.
آری، باور به دادورزی عاشقانه آن حضرتپیامبر اكرم: [20]
و دل‌سوختگی و محبت ایشان به خلق در برقراری حركت عظیم عدالت‌گستری در جهان ما و نگرش حق‏طلبانه ایشان به این كره خاكی، به گونه‏ای تكوینی، محبت و عشق به حضرت را در دل‏های عاشقان شدت می‏بخشد و باور به غلبه رحمت حضرت بر غضبشان در حكومت عدل و ستاندن حق مظلومان از ظالمان و گردن‌كشان سبب می‏گردد مؤمنین نیز در قبال نگرانی‏ها و باور به دغدغه‏های آن امام در ستم‏های روا داده شده به بشریت و مظلومین و تلاش ایشان برای رهایی آنان از دست ستمگران پیوند معنوی و عشق خود را با حضرت افزون و محكم‏تر كرده و سرود دلدادگی برای آن حضرت را سر ‏دهند كه این عشق و محبت‏ها در قالب دعاها و زیارتنامه‌ها تبلور می‏یابد. [21]
به دیگر سخن، اول محبوب است كه از محبت خویش یاد می‏كند و این یاد در قلب محب جلوه‏گر شده، او را به یاد محبوب می‏اندازد و این ماییم كه باید به شراره عشق و جذبه محبت او لبیك گوییم. [22]
3ـ امید به آینده: نور امید همواره درون جان بشر را روشن داشته و او را در برابر حوادث ناگوار پایدار می‏سازد و از گردنه‏ها و فراز و نشیب‏های گوناگون گذرانده، گام به گام در مراحل تكامل و ترقی سیر می‏دهد. اگر امید نبود، بشر هیچ قدمی را بر نمی‏داشت و هیچ رنجی را تحمل نمی‏كرد.
امام مهدی(عج) به عنوان ضامن اجرای وعده‏های الهی و تحقق عدالت‌گستری در جهان، پناهگاه مؤمنین است ((‏و این امید، بزرگ‌ترین هدیه‏ای است كه جامعه بشری در این دوران دریافت كرده است. گوستاولوبون می‏گوید: بزرگ‌ترین خدمتگزاران عالم همان اشخاصی هستند كه توانسته‏اند بشر را امیدوار نگه دارند)). [23]
و باور به این منجی و عدالت‏خواهی‏های او و افق روشن هستی، و مساوات فراگیر، روح امید را در كالبد خسته بشریت می‏دمد؛ زیرا در هر حال، مؤمنین می‏دانند كه در زمانی معنا و مفهوم حقیقی زندگی تحقق پیدا كرده و شب سیاه ظلم در جهان رخت بربسته و نور عدالت جایگزین آن می‏شود.[24]

4ـ شكسته شدن هیبت مستكبران در برابر مؤمنان: [25]

در طول سده‏های متمادی، مستكبران و فرعونیان با ابزارهای مادی و در دست داشتن رسانه‏های تبلیغاتی مسموم، به جای حق نشسته و سعی در نمایاندن برتری و هیبت و قدرت خود و ذلیل و ویران كردن شخصیت مومنین داشته‏اند و تلاش نموده‏اند با ارزش‏ها و مفاخر مجازی و پوچ و توخالی خود، برتری اجتماعی و بزرگ‏منشی خود را بنمایانند. اما با اعتقاد به تشكیل سلطنت و دادورزی مقتدرانه حضرت مهدی(عج) و شكسته شدن بت‏های مستكبران و گرفته شدن ریاست‏ها و مال‏ها و ابزارهای باطل و ناحق از مستكبران، پوچی و تهی بودن قدرت آنان نمایان می‏شود و هیبت آنان شكسته می‏شود؛ زیرا این اقتدارها و عظمت‌های ظاهری تداومی نداشته و همیشگی نیستند.
5ـ آمادگی انقلاب و جنبش: با این گستردگی برای طرح‏ها و برنامه‏های جهانی و تشكیل ساختارهای ایجاد عدالت اقتصادی، فرهنگی، قضایی و... در جامعه عدل مهدوی نیازمند نیروهای كارآمد و مهدی‌یاورانی است كه بتوانند در مسندهای مختلف حكومت با عناوین متفاوت خدمت كنند. امام باقر(ع) می‏فرماید: هنگامی كه قائم ما قیام كند و مهدی ما ظهور كند، یك مرد از شیعیان ما پرجرأت‌تر از شیر و كاری‏تر و نافذتر از نیزه خواهد بود. [26]
كسانی كه آرمان عدالت‌گستری در سراسر گیتی را در سر دارند بایستی با بینشی ژرف، نسبت به آن حركت بزرگ، خود را در عرصه‏های مختلف علمی، نظامی و سطوح عالی معنوی آماده سازند تا بتوانند مقدمات آن حكومت عظیم را تشكیل دهند و از همین عصر غیبت، خود را به عنوان پشتوانه‏ای در جامعه فاضله عصر مهدوی به آن حضرت بشناسانند. بنابراین آماده شدن در همة عصرها برای محقق شدن آرمان آن حضرت و تشكیل آن حكومت عدل‌محور ضروری می‌نماید.
6 ـ پایداری در برابر مصائب دشمنان: صبر گویای شرایط گذشتن زمان لازم در پرورش حیات آدمی و تحقق خودسازی و رشد عقلانی در رسیدن به حق و عامل اصلی تعالی انسان و كمال آدمیت است و در عرفان اسلامی، یكی از ویژگی‏های سیر و سلوك و اصیل‏ترین حالت، بردباری و شكیبایی است و طی همه منازل و مراحل نیازمند صبر است. [27].
عدالت‌باوری می‏آموزد كه فرجام جهان، جلوه‏ای از عدالت حق‏تعالی است و سرانجام، وضعیت نامطلوب مؤمنین پایان می‏پذیرد و حقشان ستانده می‏شود. از این روی، اگرچه در دوران غیبت آزارها و اذیت‏ها می‏بینند و دچار مصائب می‏شوند، با امید به برچیده شدن ریشه اهریمنان و سقوط صاحبان زر و زور و تزویر، با بینشی عمیق، صبور و بردبار بوده و اقسام مصائب و مشقت‏ها را تحمل می‏نمایند. امام حسین(ع) فرمودند: برای او غیبتی است كه گروهی در آن دوران از دین برگشته، برخی دیگر بر دین پایدار خواهند ماند و مورد اذیت و آزار قرار خواهند گرفت.[28]
7ـ عدالت‏باوری و تقوای الهی: از جمله مهم‏ترین شاخصه‏ها و مقدمات تقوای الهی، باور و ایمان به امور غیبی الهی است كه باور به حكومت عدلی كه توسط مهدی آخرالزمان تشكیل می‏شود از مصادیق بارز آن است: ((ذلك الكتاب لاریب فیه هدی للمتقین الذین یؤمنون بالغیب...))[29]
((‏ آن كتاب كه تردیدی در آن نیست، هدایتی برای متقین است، كسانی كه ایمان به غیب دارند...)). باور به دادورزی و عدالت‏گستری حضرت مهدی(عج) ـ كه منشأ وحیانی داشته و از مسلمات دین اسلام است ـ یكی از مصادیق باورهای غیبی به شمار آمده و مستلزم تقوای الهی است و بدون این سرمایه معنوی، پارسایی و پرهیزكاری معنا ندارد و البته آزمونی است كه تنها مؤمنین راستین و موحدان خداجو از عهده آن برآمده و مزیّن به لباس پرهیزكاری می‏شوند كه برترین لباس‏هاست.
8 ـ تهذیب نفس: اگرچه بریدن از خودخواهی و هوای نفس و پاكیزه شدن از خباثت و رذایل نفسانی همیشه و در همه حال برای یك مؤمن وارسته سزاوار است، كسی كه باور دارد روزگاری در همین دنیا جلوه‏ای از عدالت كبریای حضرت حق طلوع می‏كند و نزد حضرت مهدی(عج) مؤمن واقعی از غیر واقعی نمایان است. [30]
و هر چیزی در جای خود قرار می‏گیرد و انسان‏های پست و وارسته، هر كدام از هم متمایز و در جایگاه خود قرار می‏گیرند، ضرورت آن را بیشتر درك كرده و با وارستگی و رهیدن از لغزش‏ها نفس خود را پاك می‏گرداند تا سرافراز و سربلند، نزد حضرتش حاضر گردد. امام صادق(ع) فرمودند: هرگاه قائم به پا خیزد، هیچ‌یك از بندگان خداوند به پیشگاهش برنخیزد، مگر این‏كه او را می‏شناسد كه آیا صالح است یا ناصالح و ناشایسته. [31]
9 ـ آرامش و امنیت روحی: تردیدی نیست كه نهایت سعی و تلاش انسان‏ها در رسیدن به آرامش و امنیت روحی است و هر روزنه‏ای را كه جهت تابیدن این آرامش ببینند به سوی آن خیره می‏شوند. امید به عصر طلایی و تشكیل حكومت عادلان و ستانده شدن داد مظلومان از ظالمان و برچیده شدن پایه‏های استبداد، نور آرامش را در دل مؤمنین روشن می‏سازد و نگرش آنان را به آینده هستی، نگرشی آرامش‏بخش می‏كند و با تصور امنیتی فراگیر برای آیندة عالمیان، درخشش و تابش آن‌را در روح و جان خود نیز مشاهده می‌كنند.
10ـ دعا برای تعجیل فرج: شكی نیست كه دعا، تأثیر بسزایی در سرنوشت انسان‏ها و تغییر قضای الهی داشته و از اقسام شكر بوده و موجب فزونی نعمت می‏گردد.[32]
بنابراین در تسریع ظهور و فرج و تشكیل حكومت عدل نیز نقش بسزایی دارد. امام زمان(عج) فرمود: ((‏بسیار دعا كنید برای تعجیل فرج كه آن فرج شما است)).[33]
مؤمنین كه از ظلم و ستم‏های روا شده بر انسان‏ها آگاه بوده و بر این باورند كه با برقراری عدالت مهدوی در كره خاكی، بساط این همه ظلم و ستم‏ها برچیده شده و رفاه اجتماعی و اقتصای حاكم خواهد شد همواره دست به دعا برداشته و از خداوند می‏خواهند كه در فرج حضرتش تعجیل فرماید تا انسان‏های دردكشیده هرچه زودتر به حقوق از دست‏رفته‏شان نایل آیند و عدل سراسر گیتی را فراگیرد. زیرا می‏دانند دعایشان در این امر مستجاب می‏شود.[34]
11 ـ اعتقاد به حكومت عدل، وسیله تبری از حكومت‏های جور كسی كه به شاخصه‏های كلی دادورزی در حكومت حضرت مهدی(عج) علم و باور داشته و می‏داند كه این حكومت اصلاح‏طلب و ظلم‏ستیز، تجلی و وعده عدالت حقیقی الهی است، آن عدالت مقتدرانه و غایت كمال انسان‏ها را مقیاس و میزان قرار داده و حكومت‏‏های عصر خود را با آن می‌سنجد و اگر دولتی در دادورزی خود، به این مقیاس نزدیك‌تر شود، به آن تمایل پیدا كرده و از آن حمایت می‏كند و چنانچه سلطنتی بر خلاف مقیاس حق‏مداری، ظلم‌محور بوده و ستمگری در آن ترجیح داده شده و شاخصه‏های عدالت مهدوی را نداشته باشد، مورد انزجار مؤمنین می‏باشد. زیرا كسی كه به آن عصر طلایی و آن عدالت همگانی باور داشته و آن مدینه فاضله را تصور كرده است نمی‏تواند آن حكومت‏ها و سلطنت‏های جور را تحمل كند و به راستی از آن وضع نامطلوب گریزان بوده و از آن تبری می‏جوید.
12ـ اصلاح فردی و انجام تكالیف: امام صادق(عج) می‏فرماید: به خدا سوگند، به طور حتم، عدالت مهدی(عج) به درون خانه‏ها و اتاق‏هایشان نفوذ می‏كند، هم‏چنان كه سرما و گرما در آن وارد می‏شود[35]
در آن عصر، حدود جاری نشده جاری می‏شود، قدرت‏ها و ریاست‏های بناحق گرفته شده گرفته می‏شوند، حق مظلومان ستانده می‏شود، اموال و دارایی‏های به غارت رفته شده مصادره می‏شود و به صاحبانشان بازگردانده می‏شود. در نزد حضرت، مؤمن واقعی و حقیقی از مؤمن ظاهری و ریاكارانه متمایز می‏شود و... با باور به این اوصاف، بدیهی است كه مؤمنان خود را از خصیصه‏های ناپسند بر حذر داشته و نواهی الهی را ترك نموده و خود را به اعمال حسنه و انجام فرایض آراسته و در به‌دست آوردن مال و قدرت و ریاست‏های باطل حرص و ولع ندارند تا این‏كه مغضوب عدالت مهدوی قرار نگیرند. زیرا می‌دانند ثمرة انجام محرمات و ترك فرایض، پایمال نمودن حقوق الهی و مردم و نفس خود است كه در محكمة عدل مهدوی نیازمند پاسخ‌گویی است. از این‌رو معتقد و مؤمن به این امر، خود را اصلاح و تكالیف را انجام می‌دهد تا به‌گونه‏ای تكامل یابد و درخشش عدالت حضرت را بهتر درك كرده و مورد غضب عدالت حضرت قرار نگیرد.
13ـ اعتقاد به عدالت مهدوی، توجه داشتن به كرامت و شرافت انسانی یكی از مهم‌ترین حقوق انسان‏ها كرامت و شرافت آنان است. [36]
كه در طول قرون متمادی توسط گردن‌كشان و فرعونیان از آنان به یغما رفته است و با گسترش عدالت حضرت مهدی(عج) به آن‏ها بازگردانده شده و ربایندگان این كرامت‏ها در پیشگاه محكمه عدالت، سخت مجازات می‏شوند. بنابراین با این باور، توهین‏ها، تهمت‏ها، محروم‏كردن‏ها، تحقیر كردن‏ها و... از انسان رخت بر می‏بندد و توجه بیشتری به ارزش واعتبار انسانها می‌شود؛ زیرا دانسته می‏شود قدرتی پرتوان‏تر در سایه عنایت الهی به فریادرسی این انسان‌های دردكشیده خواهد شتافت و انتقام آنان را خواهد گرفت و بنابراین بر مبنای اجرای دستورات اسلام، حركت اصلاحی در كرامت دادن حقیقی به انسان‏ها صورت می‏گیرد.
14ـ بیم و امید: عصر دادورزی حضرت مهدی(عج)، تهدید، تنگنا و ایام عسرت است برای طمع‌ورزان و دنیاطلبان و آسایش و آرامش و سامان‏یابی زندگی است برای مؤمنان و مستضعفان. [37]
. انسانها با این باور در مرز بین خوف و رجا و بیم و امید زندگی می‏كنند و از یك‏سو عدالت‌ورزی حضرت را مهربانانه و نویدبخش و از دیگر سو، قاطعانه و سازش‌ناپذیر می‌دانند و تلاش می‌نماید اعمال خود را با این دوگونه برخورد وفق دهد.
15ـ احساس شخصیت: مؤمنان نیك می‏دانند كه مهدی آل محمد(عج) می‏‏آید و آنان را عزیز می‏گرداند و دشمنانشان را خوار و ذلیل می‏كند و با خلافت و عدالت راستین خود، حاكمیت مؤمنان و مستضعفان را تضمین می‏نماید. [38]
بنابراین بدیهی است كه مؤمنان و فرودستان در برابر زورمندان احساس ذلت نمی‏كنند چرا كه خود را میراث‏دار اصلی زمین دانسته و صاحبی برای خویش متصور هستند كه با فرمانروایی عادلانه و سلطنت قدرتمند خود مایة مباهات آنان است.
16ـ امر به معروف و نهی از منكر: امام باقر(عج) می‌فرماید: همانا امر به معروف و نهی از منكر راه انبیا و صالحان است و فریضه بزرگی است كه قوام دیگر فرایض به آن است و راه‏ها به وسیله آن امنیت می‏یابد و درآمدها حلال می‏شود و مظالم به صاحبانشان رد می‏شود و زمین آباد می‏شود و از دشمنان انتقام گرفته می‏شود و امور سامان می‏یابد.[39]
در جای خود ثابت شده است كه این فریضه‏ی بزرگ الهی، بستر و زمینه مناسب برای ظهور امام عصر و در نتیجه، تشكیل حكومت عدل محور را فراهم می‏آورد. بنابراین كسی كه به این دادورزی عظیم و عصر شكوفایی استعدادهای صلح و آشتی و برابری و مساوات باور دارد، تحت رهبری عقل و ایمان به انجام این تكلیف بزرگ الهی می‏پردازد تا هرچه سریع‌تر بستر مناسب برای به كمال رسیدن انسان‏ها در این دنیا و بازگردانده شدن حقوقشان فراهم شود و حضرتش ظهور كند و برابری و مساوات را حاكم گرداند.

ره¬آورد اجتماعی اعتقاد به عدالت

1ـ تشكیل نهضت‏های عدالتخواه عالم هستی نظام اسباب و مسببات است. امام صادق(ع) می‏فرماید: ((‏ابی‏الله ان یجری الاشیاء الاّ بالاسباب)).[40]
((‏خداوند اراده كرده است كه تمام اشیاء تنها با اسبابش محقق شود)). در جامعه آرمانی عدالت‌محور اسلام نیز، اگرچه امدادهای الهی و تأییدات غیبی بسیار مؤثر بوده و پشتوانه آن هستند، در تعالیم اسلام آمده است كه اجرای دقیق این برنامه‏ بدون مسئولیت‌پذیری و تعهد و تكلیف یارانی كارآمد و جامعه‏ای خروشان در جهت تحقق نهضت‌های عظیم آزادی‌بخش و عدالت‌خواه میسر نیست. بنابراین جامعه‏ای كه باور دارد و می‏داند در آن عصر طلایی از دست ستم‏پیشگان و مستكبران رهایی یافته و تعالیم انبیا و اصول اساسی رسالت در آن حاكم می‏گردد، باید برای تحقق و زمینه‌سازی آن كوشا باشد.
جامعه و مدینه فاضله عصر دولت حقه حضرت مهدی(عج) و عدل‌محوری او را هدف قرار داده و تلاش می‌كند برای تسریع در رسیدن به هدف، اسباب و زمینه‌های آن تحول عظیم را با انقلابها و نهضت‌ها فراهم آورد و طبیعی است كه نمی‏تواند حكومت‏های جور و ظلم را تحمل نماید و از این‌رو به صورت نهضت‌های آزادی‏بخش، زمینه و بستر را برای عدالت كلی فراهم می‌آورد.
2ـ احیای عدالت نسبی در جامعه هر جامعه و نظامی برای رشد و تكامل در جهات مختلف، به دنبال الگویی مناسب است تا خود را با آن وفق دهد و به رشد و تعالی نسبی برسد. حال چنانچه جامعه‏ای محقق شدن اصول دادگری و رستگاری و سعادت و صعود و رفاه اقتصادی، اجتماعی، قضایی و... را در سلطنت مقتدرانه و عادلانه حضرت مهدی(عج) ببیند و به آن باور داشته باشد، آن را الگوی خود قرار داده و تلاش می‏نماید تا حد امكان آن آرمان‏ها ـ از جمله عدالت و دادورزی ـ را در خود به فعلیت برساند و اگر نمی‏تواند همانند آن حكومت اصیل عدالت را جاری كند، لااقل یك عدالت نسبی را تحقق بخشد.
3ـ یكدلی و یكپارچگی رمز اصلی پیروزی هر ملتی و سرازیر شدن نعمت‏های آسمانی یكدلی و یكپارچگی[41]
انسانها برمبنای اسلام و دین‏داری است. حضرت علی(ع) می‏فرماید: شما یاوران حقید و برادران در دین؛ سپرهای روز گرفتاری و پیكار و رازداران در برابر افشاكنندگان اسرار.[42]
و امّا دوستی طالبان دنیا و بی‏دینان زوال‌پذیر و بی‏نتیجه است و هیچ بنائی ندارد.[43]
روشن است كه باور به دادورزی در آخرالزمان از مصادیق دین‏داری به شمار می‏آید و می‏تواند مبنا و ملاكی برای اتحاد باشد و اگر جامعه‏ای، همگی به این امر بزرگ الهی باور داشته باشند، با توجه به هدف و دغدغه مشترك، نوعی یكدلی و یكپارچگی در تحقق آرمان و كمالی واحد برای آن‏ها شكل می‏گیرد و وقتی هدف واحد شود، راهها، اسباب و... برای رسیدن به آن هدف نیز یكی می‌شود.
4ـ تابیدن انوار الهی و بركات آسمانی از آینه باور به عدالت مهدوی در جامعه ((ولو ان اهل القری آمنوا و اتقوا لفتحنا علیهم بركات من السماء والأرض...[44]
((. و اگر اهل تقوی ایمان بیاورند و پرهیزكار باشند، بركات آسمان و زمین را بر آن‏ها می‌گشاییم.... تردیدی نیست كه پرهیزكاری تنها به انجام دادن فرایض و ترك نواهی نیست؛ بلكه شخص پرهیزكار بایستی به اصول مسلمه مذهب و دین نیز معتقد بوده و با فكر و اندیشه و استدلال به اصول اعتقادی ـ كه از جانب خداوند به واسطه پیامبران رسیده است ـ نیز باور داشته باشد. عدالت‏باوری حضرت مهدی(عج) نیز از جمله اصول مسلمه بوده از مصادیق تقوا و پارسایی به شمار می‏آید و اگر جامعه‏ای آن را بپذیرد و در مرحله عمل نیز به كار برد، در واقع تقوای الهی را پیشه كرده است و سنت خداوند بر آن است كه بركات آسمانی خود را بر آن جامعه بباراند و آن جامعه با تابیدن انوار الهی، به مدینه فاضله مبدل گشته و باب رحمت و نعمت‏های خداوند بر روی آن‏ها گشوده می‌شود.
5ـ تقریب بین ادیان الهی و مذاهب اسلامی گفته شد مسأله عدالت‏باوری، مشترك بین ادیان است و هر امر مشتركی بین گروه‏های مختلف باعث كم‏كردن فاصله‏ها شده و آن‏ها را به هم نزدیك می‏گرداند؛ بنابراین چنان‏چه جامعه‏ای كه در آن ادیان مختلفی زندگی می‏كنند همگی به این مسأله باور داشته باشند، در این امر وحدت رویه داشته و با هم نزدیك بوده و نوعی اتحاد بین آن‏ها در مقابله با طاغیان و ظالمان و فرعونیان ایجاد می‏شود.
6ـ بیداری اندیشه‏ها و به‌دست آوردن راه نجات از ظلم و استبداد اندیشمندان و شیفتگان اسلام ناب، با استناد به كتاب و سنت، انتهایی روشن و فرجامی همراه با تابش پرتو عدالت الهی در جهان تصور می‏كنند و این تصور را در میان سایر اقشار جامعه می‏نمایانند تا دیگر اندیشه‏ها نیز بیدار گشته و همراه با هم و با هم‏فكری، تركیبی یكپارچه تشكیل داده و جهت پیكار همگانی برای ریشه‏كنی فسادها، تبعیض‏ها، ناعدالتی‏ها و... در جامعه، راه‏های روشنی بیابند و آن را در ظرف عمل قرار دهند. بنابراین چنین باوری سبب می‌گردد نه تنها اندیشمندان اسلامی بلكه دیگر مردمان نیز در انتظار چنین واقعه‌ای عظیم، همواره بیدار و آگاه و مترصد بوده، به دنبال پیدا نمودن و تهیه و تدارك راههای مناسب در سرعت بخشیدن به آن باشند.

مظاهر عدالت سایه‌گستر در حیات بعد از ظهور

1. نتایج و ثمرات عدالت امام زمان(ع) احیای زمین و آدمیان است. عدالت مهدوی چنان نشاط‌آور است كه به تغییر قرآن و روایات زمین پیش از تحقق آن عدالت، مرده و بی‌جان است و با برقراری آن زنده می‌گردد و حیات می‌یابد.
چنانچه خدای تعالی ما را از این شگرفی آگاه ساخته است: إعلموا أنّ الله یحیی الأرض بعد موتها "بدانید كه خدا زمین را پس از مرگش زنده می‌گرداند. [45]
هر كس و هر چیز كه استعداد زنده شدن داشته باشد به دست مهدی(ع) و با دولت او زنده می‌شود. چنانچه بنا بر روایات، تفسیر این آیة كریمه احیای زمین با عدالت و بر پا ساختن حدود الهی است. تا جایی كه می‌فرمایند: عدالت حیات احكام است.
2. ثمرة برپایی قسط و عدل در حكومت حضرت مهدی(ع) فطرت و ایمان انسان است.
پیامبر اكرم(ص) می‌فرمایند: ساعتی از دولت پیشوای عدل برتر از عبادت هفتاد سال است
3. عدالت دولت امام مهدی(ع) امنیتی فراگیر و همه‌جانبه را به ارمغان می‌آورد. امام باقر(ع) در توصیف امنیت فراگیر دوران ظهور می‌فرمایند: "چنان امنیتی برقرار شود كه پیرزنی ناتوان از شرق به غرب رود و هیچ كس آزاری به او نرساند. [46]
4. عدالت ایشان در سیرة اقتصادی به گونه‌ای است كه در دوران خویش اموال عمومی را بین مردم به طور مساوی تقسیم خواهند كرد و نخواهند گذاشت كسی از حق خود بی‌نصیب بماند. [47]
5. از نمونه‌های عدالت امام مهدی(ع) آن است كه ایشان به هر كس بنا بر شایستگی‌هایش سمت می‌دهد. پیامبر اكرم(ص) در خطبة غدیر خم می‌فرمایند:
آگاه باشید! آخرین امام از ما قائم مهدی خواهد بود... و آگاه باشید كه او هر صاحب فضلی را بر مبنای فضلش و هر صاحب جهلی را بر مبنای جهلش نشان و سمت می‌بخشد. [48]
6. نظام قضاوت و دادرسی نیز در حكومت مهدی(ع) شكل ویژه‌ای دارد. آن بزرگوار مانند حضرت داوود به حق حكم می‌كند. خداوند ایشان را از اسرار پنهانی مطلع می‌سازد و از شاهد و بینه بی‌نیازشان می‌گرداند. بدین ترتیب دیگر هیچ ستمی از دید نافذ امام مهدی(ع) مخفی نمی‌ماند، هیچ مظلومی تنها گذاشته نمی‌شود و هیچ ظالمی راه گریز از اجرای حد و حكم الهی را نمی‌یابد.
7. در بیان معنای عدل چنین آمد كه عدل برابر است با حق و انسان عادل كسی است كه به حق عمل كند. پس ظهور امام زمان(ع) و برقراری از جانب ایشان به این معناست كه انسان‌ها نه فقط به دیگری ظلم نكنند بلكه در حق خود نیز ظلم ننمایند. به عبارتی عدل با تقوا برابر است و تقوا یعنی خود نگهداری و نگه داشتن اعضا و جوارح از انحراف برای تحقق هدف كه همان بندگی و عبودیت است.
در آن روزگار آنچه كه از روایات برمی‌آید: خداوند دل‌های امت را آكنده از بی‌نیازی می‌سازد، ریشه‌های تهمت و دروغ كنده می‌شود. ریا از بین می‌رود و در امانتداری رواج می‌یابد. فحشا و تجاوز ناپدید می‌شود و در آن روزگار مردم به عبادت و اعمال شرعی و دین‌داری روی می‌آورند و همواره نماز جماعت به پا می‌دارند.

آمادگی برای ایجاد عدالت

درس دیگری كه اعتقاد به مهدویت باید به ما تعلیم بدهد، این است: عدالتی كه ما در انتظار آن هستیم، عدالت حضرت مهدی (عج) كه مربوط به سطح جهان است، با موعظه و نصیحت به دست نمی¬آید. یعنی مهدی موعود ملتها نمی¬آید ستمگران عالم را نصیحت كند كه ظلم و زیاده¬طلبی و سلطه¬گری و استثمار نكنید. با زبان نصیحت، عدالت در هیچ نقطه عالم مستقر نمی¬شود. استقرار عدالت، چه در سطح جهانی ـ آن‌طور كه وارث انبیا انجام خواهد داد ـ و چه در همه بخشهای دنیا، احتیاج به این دارد كه مردمان عادل و انسانهای صالح و عدالت طلب، قدرت را در دست داشته باشند و با زبان قدرت با زورگویان حرف بزنند.
با كسانی كه سرمست قدرت ظالمانه هستند نمی¬شود با زبان نصیحت حرف زد؛ با آنها باید با زبان اقتدار صحبت كرد. آغاز دعوت پیغمبران الهی با زبان نصیحت است؛ اما بعد از آن كه توانستند طرفداران خود را گرد بیاورند و تجهیز كنند، آنگاه با دشمنان توحید و دشمنان بشریت، با زبان قدرت حرف زدند. شما ببینید در همین آیه كریمه قرآن ـ كه راجع به قسط صحبت می¬كند و میگوید خدای متعال همه پیغمبران را فرستاد (لیقوم الناس بالقسط) برای این كه قسط و عدالت را در جامعه مستقر كنند ـ بلافاصله می‌فرماید: ?وانزلنا الحدید فیه بأس شدید و منافع للناس؟[49]
یعنی پیغمبران علاوه بر این كه با زبان دعوت سخن می¬گویند، با بازوان و سرپنجگان قدرتی كه مجهز به سلاح هستند، با زورگویان و قدرت طلبان فاسد معارضه و مبارزه می¬كنند.

نقش نیروهای مردمی در تحقق عدالت مهدوی

درست است که نقش امام معصوم (ع) در تحقق عدالت جهانی، بسیار مهم و قابل توجه است ولی باید در نظر داشت که طرف دیگر این انقلاب مهم، مردم اند بنابراین مردم در دوران ظهور امامظف حضور اختیاری و تکلیفی دارند و عدالت را با هدایت و رهبری امام معصوم در جامعه پیاده می کنند و با مستکبران و مخالفان عدالت می جنگند و آنها را نابود می سازند.
بنابراین نقش نیروهای مردمی در ایجاد عدالت مهدوی بسیار مهم و چشم گیر خواهد بود به طوری که در روایات اسلامی به صراحت آمده است که مهدی (عج) در هنگام ظهور از مردم کمک و یاری می طلبند: مثلا فرموده اند: انا نستنصر الله الیوم و کل مسلم....: ما امروز از خدا یاری می خواهیم و از هر مسلمانی که در جهان هست مدد می جوییم.))[50]

نتیجه ¬گیری:

ما نباید فكر كنیم كه چون امام زمان خواهد آمد و دنیا را پر از عدل و داد خواهد كرد، امروز وظیفه‌ای نداریم. نه، به عكس، ما امروز وظیفه داریم در آن جهت حركت كنیم تا برای ظهور آن بزرگوار آماده شویم. امروز اگر ما می¬بینیم در هر نقطه دنیا ظلم و بی¬عدالتی و تبعیض و زورگویی وجود دارد، اینها همان چیزهایی است كه امام زمان برای مبارزه با آنها می¬آید. اگر ما سرباز امام زمانیم، باید خود را برای مبارزه با اینها آماده كنیم.
امام زمان تنها، دنیا را پر از عدل و داد نمی¬كند، امام زمان از آحاد مؤمن مردم و با تكیه به آنهاست كه بنای عدل الهی را در سرتاسر عالم استقرار می¬بخشد و یك حكومت صد در صد مردمی تشكیل می¬دهد. چه علتی داشت كه بسیاری از انبیای بزرگ اولوالعزم آمدند و نتوانستند دنیا را از بدیها، پاك و پیراسته كنند؟ چرا؟ چون زمینه¬ها آماده نبود.
چرا امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب(ع) در زمان خودش ـ با آن قدرت الهی، با آن علم متصل به معدن الهی، با آن نیروی اراده، با آن زیباییها و درخشندگی‌هایی كه در شخصیت آن بزرگوار وجود داشت، با آن توصیه¬های پیامبر اكرم(ص) درباره او ـ در همین مدت كوتاه، نتوانست ریشه بدی را بخشكاند؟ ـ خود آن بزرگوار را از سر راه برداشتند: ((قتل فی محراب عبادته لشدة عدله؛ تاوان عدالت امیرالمؤمنین(ع)، جان امیرالمؤمنین(ع) بود كه از دست رفت!)) ـ چرا؟ چون زمینه، زمینه نامساعد بود.
زمینه را نامساعد كرده بودند. زمینه را زمینه دنیاطلبی كرده بودند. آن كسانی كه در مقابل امیرالمؤمنین(ع) صف‌آرایی كرده بودند ـ در اواخر حكومت این بزرگوار یا در اواسط ـ كسانی بودند كه زمینه‌های دینی آنها، زمینه¬های مستحكم و ماده غلیظ متناسب دینی نبود. عدم آمادگی، این طور فاجعه را به بار میآورد. آن وقت اگر امام زمان (عج) در یك دنیای بدون آمادگی تشریف بیاورند، همان خواهد شد. باید آمادگی باشد.
جهان در انتظار عدالت و عدالت در انتظار مهدی است نقش عدل در مسئله ظهور و انتظار آن بسیار مهم است آن هم عدالت آفاقی و انفسی.

منابع:
[1] . در مقام بعثت و رسالت قرآن فرموده: و اُمرت لاعدل بینكم ]الشوری، 15[ و در مقام هدایت الهی فرموده: ان الله یامر بالعدل والاحسان ]النحل، 90[ در مقام حكم كردن میان مردم: واذا حكمتم بین الناس ان تحكموا بالعدل ]النساء، 58[ و در مقام عقود و عهود. ولیكتب بینكم كاتب بالعدل ]البقره، 282[و در مقام شهادت: اثنان ذوا عدل منكم ]المائده، 106[و در مقام اصلاح: فاصلحوا بینهما بالعدل ]الحجرات، 9[. التحقیق فی كلمات القرآن، ج 8، ص 58.
[2]عوالی اللئالی، ج 4، ص 102.
[3]تیح الجنان، دعای افتتاح.
[4]ال المكارم، موسوی اصفهانی، ص 118.
[5]تیح الجنان، زیارت صاحبالامر
[6]ارالانوار، ج52، ص 362).
[7]كمالالدین، ج 2، ص 372.
[8]بحارالانوار، ج52، ص 362.
[9]منتخب الاثر، 513.
[10]كمال الدین، صص 318، 373، 377 و 577.
[11]عوالی اللئالی، ج 4، ص 104.
[12]آل عمران، 18.
[13]نهج البلاغة، خطبة 15.
[14]بحارالانوار، ج 23، ص 89.
[15]صافی گلپایگانی، امامت و مهدویت، قم، انتشارات حضرت معصومه، ج 1، بخش سوم، ص 62
[16]موسوی اصهانی، مكیال‌المكارم، قم، انتشارات ایران نگین، ج 2، ص 185.
[17]موسوی اصهانی، مكیال‌المكارم، قم، انتشارات ایران نگین، ج 2، ص 185.
[18]سوره الشوری، آیه 23.
[19]مكیال المكارم، ج 2، ص 217.
[20] ((‏به (المهدی) یخرج الذل من اعناقكم...)). (بحار، ج 51، ص 57.)
[21]دعای ندبه؛ زیارت ناحیه مقدسه؛ دعای صباح و...
[22]میرمهر، ص 168
[23]امامت و مهدویت، ج 2، بخش سوم، ص 7.
[24]امام صادق(ع): ((‏كان رسول‌اللّه یقسم لحظاته بین اصحابه، فلینظر الی ذا و ینظر الی ذا بالسّویة)). (الكافی، ج 2، ص 671
[25]مكیال المكارم، ج 1، ص 169
[27]سلیمان بن ابراهیم، ینابیع‏المودة، ترجمه سید مرتضی توسلیان، انتشارات بوذرجمهری، ج 2، ص 499
[27]غدیر كارآمد كرمانی، ایمان، تهران، انتشارات گوهر منظوم، 1381، صص 4ـ133.
[28]بحارالانوار، ج 51، ص 133
[29]بقره، 2 و 3.
[30]مكیال المكارم (به نقل از كمال‏الدین، ج 2، ص 671).
[31]مكیال المكارم (به نقل از كمال‏الدین، ج 2، ص 671).
[32]همان، ص 424.
[33]همان، ص 419 (به نقل از احتجاج ج 2 ص 284).
[34]همان ص 474
[35]بحارالانوار، ج 52، ص 328
[36]امام صادق(ع): ((‏والله حق مومن از كعبه بزرگتر است)). (بحار الانوار، ج 74، ص 222(
[37]محمد حكیمی، عصر زندگی، قم، بوستان كتاب، ص 268، (به نقل از تحف‏العقول، ص 324.)
[38]مكیال المكارم، ج 1، ص 158
[39]الكافی، ج 5، ص 56
[40]همان، ج 1، ص 183
[41].((واعتصموا بحبل الله جمیعاً ولاتفرقوا.)) آل عمران، 103
[42]نهج‏البلاغه، خطبه 117
[43] (ولی الله برزگر، جامعه از دیدگاه نهج‏البلاغه، سازمان تبلیغات ص 155، به نقل از غررالحكم فصل اول، ص 76)
[44]اعراف، 96. به نقل از مقالات فصلنامه انتظار شماره 15، با عنوان عدالت باوری، بهروز محمدی منفرد
[45]سورة حدید (57)، آیه 17.
[46]صافی گلپایگانی، منتخب‌الاثر، ص308.
[47]مجلسی، همان، ج51، ص91.
[48]مجلسی، همان، ج51، ص91.
[49]حدید، 25.
عیاشی سمرقندی تفسیر العیاشی ج 1 ص 64[50
اعظم بطیاری، زهرا ملک
/www.intizar.org

.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ


استاد مطهری از نگاه مقام معظم رهبری:
شهید مطهری( رضوان الله علیه) چشمه فیاض و جوشانی بود.
کتاب های شهید مطهری،قابل مردن و قابل تمام شدن نیست.

آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :
امکانات وب